1. శ్రీమదాంధ్ర రామాయణము_ బాల కాండము - 3

 

బాలకాండము

సర్గము 27.

 

 

	విశ్వామిత్ర మహర్షి రామునకు దివ్యాస్త్రము లొసఁగుట.
కం.	నిసిఁ గడపి నెమ్మి గాధిజుఁ డు సుయశుఁ డర నవ్వొలయఁ గడు మధుర గిరలన్ వసుధేశ సూను రాము న రసి పలికెం బ్రీతి ముని వరర్షభుఁ డంతన్	1.
ఆ.వె.	సంతసించితి సుయశః ప్రభా! నీ కగుఁ బార్థివాత్మజ!  బహు భద్ర ముర్విఁ గరము ప్రీతి తోడఁ గాకుత్స్థ నీ కిత్తు నస్త్ర సంచయమ్ము శస్త్ర యుతము	2.
తే.గీ.	వేని చే నిర్జ రాసుర భీమ శత్రు సంచయ ఫణి సగంధర్వ శక్తి నణఁచి బలిమి వశులు కాఁగ జయమ్ము వడయు దట్టి యస్త్రముల నెల్ల నిత్తు నీ కగును స్వస్తి	3.
తే.గీ.	దండచక్రమ్ము దివ్యమ్ము ధర్మచక్ర మింకఁ గాలచక్ర మరి భయంకరమ్ము విష్ణుచక్రమ్ము నింకయు భీక రోద్ధ తేంద్ర వజ్రాస్త్ర  శైవ శూలేంద్రములను	4.
తే.గీ.	బ్రహ్మశిర మను నస్త్రమ్ము రాఘవేంద్ర! యింక నైషీక మను నస్త్ర మింక బ్రాహ్మ మనెడు పరమాస్త్రమును మహా హస్తయుగ్మ! నీకు నెలమి భద్రమ్ముగ నే నొసఁగుదు	5.
ఆ.వె.	గదలు జంట లవి శిఖరి మోదకి యనఁగ దీప్తవంతము లిల దివ్యముగను బురుష కుంజరమ్మ! పుడమినాథ తనయ! దాశరథి! యొసఁగెదఁ దద్వయమ్ము	6.
ఆ.వె.	వీర! ధర్మ కాల వారుణ పాశము లుత్తమములు నీకు నిత్తు మూటి ధారణీశ పుత్ర! దారుణాస్త్రమ్ముల   తోడఁ జెలఁగి యరులఁ దునుమ నాజి	7.
తే.గీ.	శుష్క మార్ద్ర మనెడు రెండు సూర్యవంశ తిలక! వజ్రాయుదమ్ములఁ దృప్తి నిత్తు నింకఁ బైనాక నారాయ ణేద్ధ నామ కాస్త్రముల నిత్తు రెంటిని ననఘ చరిత!	8.
తే.గీ.	దశరథ సుత! యాగ్నేయాస్త్రము శిఖర మను పేర వెలయు దాని దయితఁ బ్రీతి నిత్తు మూరి రామ వాయువ్యాస్త్రము ప్రథన మని వెలుఁగు దాని నొసంగుదు వీరవర్య!	9.
కం.	ఘనతరము హయశిరో౽స్త్రము వినుత క్రౌంచాస్త్రము రఘువీరవరా! యి త్తును నిత్యము నీ వశమం దు నలర శక్తిద్వయమ్ము దుర్వారమ్మున్	10.
కం.	కంకాల నామ ముసలము కంకణ కాపాలములను గాకుత్స్థా నీ యంకమ్ముఁ జేర నిత్తును బింకమున ధరింత్రు వీనిఁ బెన్నసురు లిలన్	11.
కం.	వైద్యాధ రాస్త్ర రాజ మ భేద్యమ్మీ ఖడ్గ వరము విఖ్యాతముగా వేద్యమ్ము నందనమ్మన విద్యాధిక! నీకు నిత్తుఁ బ్రీతిన్ రెండున్	12.
ఆ.వె.	గణ్య మానవాస్త్ర గాంధర్వ నామాస్త్ర ములను స్వప్న శమనముల నొసంగు వాని నింకఁ బరమ భాస్వర సౌర నా మాస్త్ర మిత్తు నృపవరాత్మజ! తమి	13.
తే.గీ.	తనరి వర్షించు శోషించు తాప మిచ్చు విలపనం బిచ్చు మన్మథ ప్రియతరంపు మోహ మిచ్చు నస్త్రము లింక మోహనం బ నెడు పిశాచాస్త్రము గొనుమ నీరజాక్ష!	14.
తే.గీ.	అస్త్రవరములు తామస మనఁగ సౌమ న మన సంవర్ధనమ్ము ఘనతర మైన మౌసలమ్ము సత్యాస్త్రమ్ము మఱియు రామ! పరమ మాయాధరమ్మన పరఁగు వాని	15.
తే.గీ.	మఱియు ఘోర తేజఃప్రభామయ వరాస్త్ర ము పర తేజమును హరణమ్ము నొనరించు నదియు  మఱి త్వాష్ట్ర  భగ శిశి రాదు లింక మానవాస్త్రమునుం గొను మానవేంద్ర!	16.
కం.	రామ! మహాబాహు! వినుమ కామిత రూపముల నూను గమనీయముగా నీ మహిమాస్త్రములు బృహ ద్భీమ బల సమన్వితముల వేగమ కొనుమా	17.
తే.గీ.	అట్లు వలికి మునివరేణ్యుఁ డంత శుచి య యి తగఁ బ్రాఙ్ముఖుఁడై ప్రీతి నెల్ల మంత్ర ముల నొసంగెను విధియుక్తము రఘువంశ వార్ధి పూర్ణ చంద్రునకు నపార కరుణ	18.
ఆ.వె.	దేవతలకు నైన నీ వరాస్త్ర చయము నెల్ల నడరి కొంట వల్ల కాదు విప్రవరుఁ డొసంగెఁ బ్రీతిగ నవి యెల్ల దశరథాత్మజునకుఁ దత్క్షణమ్మ	19.
చం.	జప మొనరించు చుండ నట సంయమి గాధి సుతుండు నిష్ఠతో  నృప తనయుండు రాఘవుని నెమ్మినిఁ జేరి తదస్త్ర నాథులే యపరిమి తానురక్తి నిజ హస్తయుగమ్ము మొగిడ్చి భక్తి మం చి పలుకు లిట్లు వా రనిరి చేటుల మెల్లరు నీకు రాఘవా	20.
ఉ.	ఎయ్యది నీకు నిష్ట మగు నింపుగ నయ్యది సేయు వారమే నెయ్యము మీఱ భద్ర మగు నీకు ననంగఁ బ్రసన్నుఁడై కరం బ య్యలఘూత్త మాకృతుల నందఱిఁ దాఁకి కరమ్మునం దగం జయ్యనఁ బల్కె నుండ మని సమ్మతినిం దన చిత్త మందునే	21.
కం.	అంతం బ్రీతి మనమ్మున సంతృప్తిం జెంది కరము చక్క నరిగి తాఁ జెంతకు విశ్వామిత్రున కెంతయు భక్తి ప్రణమిల్లి యేఁగఁగ నిలిచెన్	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు నిరువది యేడవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 28.

 

 

	విశ్వామిత్రుఁడు రామునకు నుపసంహారాస్త్రములతో మఱి కొన్ని యస్త్రముల నొసఁగుట.
కం.	కొని యస్త్రమ్ముల ముదిత వ దనుండు శుచియై ఘనుండు దశరథ సూనుం డు నడచుచు రాముఁ డడిగెను ముని విశ్వామిత్రు నిట్లు పుణ్యాత్ము నటన్	1.
కం.	మునిపుంగవ నేఁ గొంటిని ఘనాస్త్రముల నెల్ల దేవ! కాఁగ సురల కె ల్ల నజేయుఁడ నిఁకఁ గోరుదుఁ గొన నుపసంహారములను గూడ మహాత్మా	2.
కం.	అనఁగా రాముం డది దా విని విశ్వామిత్రుఁడు వ్రత విఖ్యాతుఁడు స న్ముని వరుఁ డతి ధృతిమంతుఁడు ఘన సంహారముల నొసఁగెఁ గారుణ్యమునన్	3.
సీ.	సత్యవంతమ్మును సత్యకీర్తిని ధృష్ట రభసములఁ బ్రతిహారతరమును నృ ప పరాఙ్ముఖమ్ము నవాఙ్ముఖమును మఱి లక్షాక్ష విషమముల ధృఢనాభ మింక సునాభము నిఁక దశాక్ష శత వక్త్ర దశశీర్ష శతోదరముల నింకఁ బద్మనాభము సునాభము మహానాభము దుందునాభములను దుస్సహముల
తే.గీ.	జ్యోతిషమ్ము కృశన మింక నుభయము లగు విమల నైరాశ్యములను బ్రశ్రమన దైత్య ములను యోగంధర హరిద్రములను విరుచి ని మఱి శుచి మహా బాహుల నిష్కలి నిఁక	4.
సీ.	స్తిరముగ రామ సార్చిర్మాలి ధృతిమాలి వృత్తిమంతు రుచిర ముత్త మాస్త్ర ములఁ బితృసౌమనస లస దస్త్రముల విధూతమును గరము నాతత కర వీరకరమ్మును మూరి ధనము ధాన్యమును గామరూపముఁ దనరి కామ రుచిని మోహమ్ము నురుత రావరణమును జంబుక సర్వనాభంబుల మఱి
తే.గీ.	యింక సంతాన వరణము లీ వరాస్త్ర ములు భృశాశ్వునికి దయిత  పుత్రు లెల్లఁ గామరూపులు రాఘవ కాంతి తనులు భద్రమగు గొను పాత్రత పరఁగు నీకు	5.
ఆ.వె.	అంతరాత్మలోన సంతసించి కరము బాగు బాగని యని పార్థి వాత్మ జుండు ధీర రాఘవుండు గైకొనె వాని సన్నుతించి మౌనిచంద్రు నడరి	6.
ఉ.	అందఱు మూర్తిమంతు లయి యస్త్ర వరమ్ములు దివ్య దేహులై చిందుదు రెల్ల రింపు దగఁ జేరిరి కొందఱు వహ్ని సన్నిభుల్ కొందఱు ధూమ సన్నిభులు కొందఱు భాస్కర చంద్ర తుల్యులే యందఱు నంజలించి యని రానతి రాఘవ యిమ్ము మాకు నాన్	7.
ఆ.వె.	మానసమున నిల్చి మహితాత్ము లార సా హాయ్యము వలయు తఱి నడరి చేయఁ గలరు కాక వే వెడలుఁ డిపుడు యథేచ్ఛ ననియె వారి తోడ నినకులుండు	8.
తే.గీ.	అంత నామంత్రణము సేసి యా రఘువరు నట్ల యగుఁ గాక యని పల్కి యంద ఱింకఁ జేసి తగ రామునకుఁ బ్రదక్షిణము వచ్చి నట్టి దారి యేఁగిరి వారు బిట్టలరుచు	9.
కం.	పడసి మహాస్త్రజ్ఞానము పుడమి పతి సుతుండు మదిని మోదం బలరన్ నడచుచు మధుర గిరల ని ట్లడిగెను మునిముఖ్యు నంత నాశ్చర్యముగన్	10.
తే.గీ.	ఏ మిది మునీంద్ర! కొండకు నీ సమీప మందు మేఘ సన్నిభ పాదపాకరమ్ము వెల్గు చున్నది మిక్కిలి వింత కాంతు లూని కౌతూహలము నాకు నుబ్బె హృదిని	11.
తే.గీ.	మృగ సమావృతము భృశము హృదయ రంజ నమ్ము దర్శనీయము వివిదమ్ము లైన విహగముల మధురములు విభిన్న నాద ముల నలంకృతమై కడు చెలఁగుచుండె	12.
తే.గీ.	రోమహర్షణము వనము నో మునీంద్ర! దాటితి మని తోఁచు నెదను దనర సౌఖ్య మిచ్చట విరివి యాశ్రమ మెవ్వరి దగు నియ్యది వచింపుఁ డింపుగ నెల్లఁ గృపను	13.
ఆ.వె.	ఎచ్చటి కడరి వడి వచ్చి పాపులు దుష్ట లు తవ యజ్ఞ విఘ్నరతులు బ్రహ్మ ఘాతకులు మునీంద్ర! వీత కృపా ఖర మానసులు చరింత్రు దాని నింక	14.
తే.గీ.	ఎచట యజ్ఞ కార్యమ్ముల నచల ధృతిని మునివరేణ్య1 రక్షింపఁ దగునొ చెలంగి యెయ్యసురుల వధింపఁగ నియ్యకొనఁగ వలయు సర్వము విననెంతుఁ బల్కుఁ డెలమి	15.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు నిరువది యెనిమిదవ సర్గము.

బాలకాండము

సర్గము 29.

 

 

	విశ్వామిత్రుఁడు వామనుని సిద్ధాశ్రమ విశేష మెఱింగించి తా నా యాశ్రమమున నుండుటను దెలిపి చేర నచ్చటి మునులు విశ్వామిత్రునిఁ బూజించి రామలక్ష్మణులకు నతిథి సత్కారములు సలుపుట.
కం.	అవధు లెఱుంగని యిక్ష్వా కు వీరుఁ డవ్విధి నడుగఁగఁ గుశి కేద్ధ కులో ద్భవుఁ డా విశ్వామిత్ర ము ని విని వచింపం దొడంగె నిశ్శేషముగన్	1.
ఉ.	ఇక్కడ రామ! దీర్ఘభుజ! యీశుఁడు విష్ణువు విశ్వనాథుఁడే పెక్కు యుగమ్ము లింపుగను బెక్కు శకమ్ములు వాస ముండెఁ దా మిక్కిలి పెద్ద తాపసుల మీఱి తపమ్మును దివ్య యోగముం జక్కఁగఁ జేయ నెంచి మదిఁ జక్ర గదాసి దరాది ధారుఁడే	2.
కం.	ఇది పూర్వము వామనుఁ డు న్నది సిద్ధాశ్రమ మనం దనరి వెల్గిన య ట్టిది తపపు సిద్ది నరసిన యదియ మహాత్మునకు రామ! యాశ్చర్యముగన్	3.
చం.	మనమలరన్ విరోచన కుమారుఁడు నబ్బలి చక్రవర్తి యిం ద్రుని సహితమ్ము నిర్జరుల దోర్బల యుక్తి జయించి యెల్లరన్ ఘనులు మరుద్గణమ్ముల జగత్రయ మెల్లను నేలఁ జాగె కీ ర్తి నలుదిశల్ సెలంగ నట దేవత లెల్లరు చింత వొందఁగన్	4.
కం.	క్రతు వొనరించుచు నుండఁగ నతండు వైరోచనుండు సానల సుర సం హతి దైన్యమ్మునఁ గమలా పతి యాశ్రమమున హరిఁ గని పలికెను భీతిన్	5.
చం.	జరుపుచు నున్న వాఁడు బలి చక్కఁగ నిప్పుడు శ్రేష్ఠ యజ్ఞమున్ గురుతర దాన శీలి యటఁ గోరిన వారికి వాంఛితమ్ములన్ నరులకు నిచ్చు నెమ్మి సురనాథుఁడ వామన రూప మంది వే సురగణ కార్య సిద్ధి యది చొప్పడఁ జేయుమ యజ్ఞవేళలో	6.
తే.గీ.	కశ్యపుం డగ్ని తుల్యుఁ డా కాలమందు నదితి సహితమ్ము తపము సహస్ర వర్ష ములు ప్రభల వెల్గుచును జేసి పుండరీక లోచను దనిపె వరదుఁ బురుషవరేణ్య!	7.
తే.గీ.	కంటి నేను నిన్ను దపః ప్రకాశ మహిమ నీశ! యో తపోమయ తపోరాశి కేశ వా! తపోమూర్తి పురుషోత్తమా! తపాత్మ క! యని కశ్యపుఁ డంత ననియెను మఱియు	8.
ఆ.వె.	నీ శరీర మందు నేఁ జూతు జగ మెల్ల నీ వనాదివి మఱి నేర రాని వాఁడ వేరి కెపుడు వారిజాక్ష! వరద! శరణుఁ జొత్తు నీదు పరమ పురుష!	9.
కం.	హరి ప్రీతిఁ బలికెఁ గశ్యపు దురిత విహీను నరసి యటఁ తోరపు భద్ర మ్మరయుదు వీ వర్హుండవు వర మడుగుమ యిష్టుఁడ వయ పన్నుగ నంచున్	10.
తే.గీ.	అనఁగ మధుసూదనుం డట్లు నంజలించి కశ్యపుండు మారీచుఁ డవశ్య మిమ్మ వరద! సువ్రత యదితికి సురల కింక నాకు సుప్రీత మైనది నా వచించె	11.
చం.	అదితికి నాకు దేవ! కరుణార్ణవ! పద్మదళాక్ష! నందన త్వ దశ వహింప నెంచు మిలఁ దమ్ముఁడ వింద్రునకై చెలంగుమా త్రిదశుల కార్త చిత్తులకు దేవ వరేణ్య! నిలింపమర్దనా! కుదు రగు సాయ మంచితము కూర్మి నొనర్పఁగఁ జింత సేయుమా	12.
ఆ.వె.	చేసిన పను లెల్ల వాసిగ సిద్ధింప నిచట నీ దయను సముచిత రీతిఁ జెలఁగు నింపుగ నిది సిద్ధాశ్రమ మనంగ లెమ్ము దేవదేవ! సమ్మదముగ	13.
ఆ.వె.	అంతఁ బుట్టె విష్ణు వదితికి వామన రూపమున నసురు సమీపము బలి చక్రవర్తి నరయఁ జాగె దామోదరుఁ డమర నిచయ కార్య మరసి రామ!	14.
ఉ.	మూడు పదమ్ము లా బలిని భూమినిఁ గోరి గ్రహించి లోకముల్ మూడిటి నాక్రమించి వడిఁ బూర్తిగ లోక చయాత్ముఁ డాప్తుడుం దోడును భూత రాశికి బుధుండు బలిం దగ నాపి యింద్రునిన్ మూడు జగమ్ము లేలు మని పూర్వపు రీతిని నిల్పె ఱేనిగా	15.
ఆ.వె.	వామనుఁ డిట మున్ను వసియించె నీ యాశ్ర మమున శ్రమవినాశి మనుజవర్య! భక్తి మీఱ నాకు వామనుని పయి వ సించు చున్నవాఁడ నిచట రామ!	16.
కం.	రక్కసులు వత్తు రిచ్చట కుక్కున విఘ్నమ్ము లిత్తు రుద్ధతి దుష్టుల్ చక్కం బెట్టవలెం జుమి యిక్కడె రఘువీర వారి నెల్లర బలిమిన్	17.
ఆ.వె.	ఇప్పుడే చనియెద మిద్ధ సిద్ధాశ్రమ ముత్తమమ్మునకును జిత్త మందుఁ దలఁపు మింక నిది యెటులగునొ నా కిట నీకు నటుల యంచు నెమ్మి రామ!	18.
కం.	చని చేరి యాశ్రమము వా రినిఁ గూడి రఘూత్తములను లీలా లీలన్ మునివరుఁ డింపుగ వెల్గెను బునర్వసుఁ గలిసిన మంచు ముగియ శశి వలెన్	19.
తే.గీ.	చూచి మునులు విశ్వామిత్రు లేచి లేచి సంభ్రమమునఁ బూజించిరి సముచితంపు రీతి సిద్ధాశ్రమ నివాసు లాతతముగ హర్ష మందిరి కాంచి మహర్షి నపుడు	20.
ఆ.వె.	రాజ సుతులఁ గాంచి తేజమున వెలుంగు వారి నిద్దఱి నట భాను చంద్ర సన్నిభులను నతిథి సత్కారము లొనరిం చిరి ముదమ్ము నంది పరమ మునులు	21.
కం.	అంత రఘు నందనలు వి శ్రాంతిని సుంత గొని శత్రు సంచయ దమనుల్ సంతసమున వచియించిరి శాంత మునివ్యాఘ్రుఁ గాంచి చార్వంజలులై	22.
ఆ.వె.	నేఁడ దీక్షఁ గొనుఁడు వేడుకగను సిద్ధి కలుగు జన్నమునకు వలదు చింత క్షేమ మగును దేవ! సిద్ధాశ్రమము సత్య నామ మనఁగ నిఁకఁ దనరు మునీంద్ర!	23.
కం.	ఇన వంశోద్భవులు ముద మ్మునఁ దియ్యందనపు వచనములు ధైర్యముగా నన విని విశ్వామిత్రుఁడు ముని నియతేంద్రియుఁడు దీక్షఁ బూనెను నియతిన్	24.
ఆ.వె.	రాత్రి గడపి కలసి రాకుమార వరులు లేచి ప్రొద్దున సమయోచితములు కార్యములను దీర్చి కాకుత్స్థు లిద్దఱు కార్యదక్షులు శుచి కాయు లైరి	25.
కం.	జలకము స్పృశించి నియమం బలరఁగ జపమాచరించి యానందమునం జెలఁగి హుతాగ్ని వికాసుని నల విశ్వామిత్రుఁ గొల్చి రంతన్ భక్తిన్	26.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు నిరువది తొమ్మిదవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 30.

 

 

	రామలక్ష్మణులు మారీచుని మూర్చిల్లఁ జేసి దూరము విసిరి రాక్షసులను జంపి విశ్వామిత్రుని యాగము పూర్తి యగు నట్లు కాచుట
కం.	తావును బ్రొద్దు నెఱుఁగు మే ధావులు రాజాత్మజు లరి దమనులు స్థల యు క్తావసర వాక్య పారగు లా విశ్వామిత్రుఁ గాంచి యని రిబ్భంగిన్	1.
ఆ.వె.	దేవ వినఁ దలంతు మీ వివరమ్మును రక్కసు లిరువుర నరయఁగ నౌ స మయ మ దెద్ది జాఱ నయము కా దా వేళ మాకు నిద్దఱి కిటఁ దాఁక కుండ	2.
తే.గీ.	పలుక నుత్సాహముగ నిట్లు త్వరిత గతులు పార్థివ కుమారు లిద్దఱు పరమ మునులు సంతసించిరి వినినంత స్వాంతములను బొగిడి రెంతయు వారల సుగుణ వరుల	3.
ఉ.	అప్పుడు పల్కి రిట్టుల మహా మును లారసి వారిఁ బ్రీతితో నిప్పటి నుండి మీ యిరువు రింపుగ షణ్నిశ లప్రమత్తులై యెప్పుడు కావఁగా వలయు నిప్పుడు సంయమి కౌశికుండు తా నొప్పుగ దీక్ష నుండెఁ దగ నుత్తమ మౌనము మీఱి చల్పుచున్	4.
ఆ.వె.	ఋషుల మాటలు విని యినకుల తిలకులు శ్రద్ధ తోడ నాఱు రాత్రులు పవ లు లట మేలుకొంచు నలుదెస లారసి యాగ వనము కాచి రలపు లేక	5.
కం.	చేరువకుఁ జేరి కార్ముక ధారులు వీరులు విపక్ష దమనులు తత్కా ర్యారంభులు రఘు వంశో ద్ధారకు లారయ నిలిచిరి తగఁ గౌశికునిన్	6.
ఆ.వె.	కడవఁ గాల మన్న కాంచి తమ్మునిఁ బల్కె నాఱవ దివస మది యడుగిడెఁ గను సిద్ధ మగుమ యింక చెన్నుగ లక్ష్మణ! యప్రమత్త ముండ నవసర మిది	7.
కం.	అనుచుండ రాముఁ డిట్టులు తనరగ నుత్సాహ ముబ్బి త్వరితుం డయి వె ల్గెను వేదికయె పురోహితు లును గురువుల తోడుత ప్రభలు చెలఁగ దిశలన్	8.
ఆ.వె.	దర్భలు విరులు సమిధలు చమసము సుక్కు లలర వేదిక యట నందముగను దనర ఋత్విజ సహితమ్ముగ నా కౌశి కుండు ప్రజ్వలించు చుండె భృశము	9.
తే.గీ.	మంత్ర నాదమ్ములఁ జెలంగి మఖ వరమ్ము సాగుచుండ యథారీతి సమ్మదముగ నంత జనియించె భీకరం బైన శబ్ద మొక్క టాకాశ మందు మహోద్ధతముగ	10.
తే.గీ.	ఆక్రమించి నభమ్మును సక్రమముగ వర్ష కాల మందు వెడలు వారిదమ్ము వోలె మాయ కల్పించుచు భూరి రాక్ష సప్రవరు లేఁగుదెంచి రచ్చటి కిరువురు	11.
తే.గీ.	అనుచ రాసురు లెల్లరు ఘనులు తోడు రాఁగ మారీచుఁడు సుబాహు లేఁగుదెంచి భీమ కాయులు కురియించి రా మఖంపు వేది యందు రక్తౌఘము భీతి కొలుప	12.
ఆ.వె.	తడిసి రక్త మందుఁ దద్వేది మండెను రాముఁ డుఱికి యంత రక్కసులను గ్రూరకర్ముల దివిఁ గూడి యుండఁగఁ గాంచె నొక్క త్రుటినిఁ గోప ముక్కు మీఱ	13.
కం.	తమ పైకి దుముకు వారినిఁ గమలాక్షుఁడు గాంచి యంతఁ గని లక్ష్మణునిం దమకమ్ము మీఱఁ దా వచ నము లిట్లు పలికెను ఘన ఘనస్వానమునన్	14.
తే.గీ.	మానవాస్త్రము విసరిన మనుజ భోజ నులను గాంచు లక్ష్మణ! గాలి వలనఁ జెదరు మేఘముల భంగి వీరి సౌమిత్రి! యక్క జమ్ముగ నిటఁ బ్రయోగింపఁ బమ్మి నేను	15.
కం.	అని పలికి యంత మారీ చుని వక్షము నందు నేసెఁ జోద్యపు టస్త్ర మ్మును బరమోదారమ్మును ఘన భాస్వరము విలు నెత్తి కాకుత్స్థుండే	16.
ఆ.వె.	బాణము తగులంగ వక్షమం దసురుండు వంద యోజనముల యందుఁ బడెను సాగరోదకముల సంపూర్ణముగను మా రీచుఁ డెగురుచు విపరీత బాధ	17.
తే.గీ.	చల్లనౌ ముల్కి  బలమున సడలఁ దెలివి గిఱ్ఱు గిఱ్ఱునఁ దిరిగి యెగిరి పడిన న సురుని మారీచుఁ గని రఘువరుఁడు లక్ష్మ ణిని నరసి పల్కె నివ్విధి నెమ్మి నంత	18.
తే.గీ.	శీతలమ్ము సుమ్మీ యస్త్ర శేఖరమ్ము మోహపఱచి దూరమ్ము గొంపోవుఁ జంప నెంచ దియ్యది సౌమిత్రి! గాంచు మాన వాస్త్రమును ధర్మకలితమ్ము నంచితమ్ము	19.
ఆ.వె.	చంపెద నిఁక దుష్ట సంచారులను రక్త మారగించు వారి నదయుల నఘ కర్ములఁ గ్రతు నాశ కారు లీ దైత్యుల లక్ష్మణ! సకల గుణ లక్షి తాంగ!	20.
కం.	అని కొని యాగ్నేయాస్త్రము ఘనుఁడు సుబాహువు నురమ్ము గ్రక్కున వ్రయ్యం గ నడరి వేయ నతఁడు పుడ మినిఁ గూలెం జచ్చి యంత మేలన మునులే	21.
కం.	వాయువ్యాస్త్రమ్ముం గొని యా యసురవ్రాత శేష మంతయుఁ జావన్ వేయఁగఁ బరమోదారుఁడు సాయకము ముదము వడసిరి సంయమి వర్యుల్	22.
ఆ.వె.	యజ్ఞ విఘ్నకారు లందఱిఁ జంపంగ రాక్షసులను మూరి రాముఁడు ముని పూజితుండు నయి సముదము వెలింగెను శక్రు భంగి మున్ను జయము నంద	23.
తే.గీ.	పూర్తి కాఁగ జన్నం బట మునివరుండు గాంచి దిక్కులు కాఁగ నకంటకమ్ము హర్ష మంది విశ్వామిత్రుఁ డనియె రాము నరసి మృదు భాషణమ్ముల నంత నిట్లు	24.
తే.గీ.	గురు వచనములు నిల్పితి గురు భుజుండ యయితినిఁ గృతార్థుఁడను రామ యడరి చేసి తీవు సిద్ధాశ్రమపుఁ బేరు నెలమి నిజము రవి కులార్ణవ పూర్ణ చంద్ర! పురుషేంద్ర!	25.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పదవ సర్గము.

బాలకాండము

సర్గము 31.

 

 

	విశ్వామిత్రుఁడు మునులు రామలక్ష్మణులతోఁ గలసి మిథిలా నగరమునకుఁ బోవుచు శోణా నదీ తీరమున రాత్రి వసించుట.
కం.	ఫలియింపఁగఁ దమ పని య ట్టుల రాఘవు లిద్దఱుం గడు ముదమ్మున వీ రులు చిత్తమ్ము లలర వా రలు గడపిరి యాశ్రమమున రాతిరి యంతన్	1.
తే.గీ.	రేయి గడచి ప్రభాతమ్ము డాయ నిత్య కార్యము లొనరించి యుచిత గతిని రామ లక్ష్మణులు ప్రీతి ముని వరులను గుశిక కు మార వర్యు విశ్వామిత్రుఁ జేరి రంత	2.
కం.	చేరి ముని పుంగవుని యం గార నిభము వెల్గు వానిఁ గౌశికుఁ బర మో దారులు రఘు వీరు లనిరి గౌరవముగ నతు లొసంగి కమ్మని పలుకుల్	3.
ఆ.వె.	కింకరులము దేవ యంకము చేరితి మిట్టు లాన తీయుఁ డెలమి మాకుఁ జేయ వలయు పనులు మీ యిష్ట మైనవి యెల్లఁ జేయు వార ముల్ల మలర	4.
కం.	విని యా మాటలు హర్ష మ్మున తాపస వర్యు లెల్ల ముందిడి బ్రహ్మ ర్షిని విశ్వామిత్రు ననిరి కని యా కాకుత్స్థు నంత గారవ మొప్పన్	5.
తే.గీ.	ధర్మనిష్ఠుఁడు జనకుండు ధరణి ధవుఁడు మిథిలకు ఘనుండు తలపెట్టె మేటి యజ్ఞ మొకటి చూడ నేఁగెడు వార ముత్సహించి రామ! యచ్చటి కేము నరవర ముఖ్య!	6.
ఆ.వె.	నీవు కూడ రామ నెమ్మి మా తోడుత రాఁ దలంపు కూడి లక్ష్మణు ఘను విల్లు గొప్ప దొకటి వీరవర్య! కలదు చూడ నద్భుతమ్ము పాడి నీకు	7.
తే.గీ.	అడ్డెఱుఁగని శక్తి వెలుఁగు దొడ్డ విల్లు ఘోరము నొసంగిరి సురలు వీర! మఖ స దస్సు నందు రాజునకు మనస్సలరఁగ మున్ను సూర్యకు లార్ణవ పూర్ణ చంద్ర!	8.
తే.గీ.	విల్లు నెత్త సాధ్యమ్ము కా దెల్ల సురల కింక గంధర్వుల కసురు లింక ఘోర రాక్షసుల కన్యులకు నన రామ! మాన వులఁ దలఁప నేల యిన కుల తిలక! యింక	9.
కం.	బల్లిదులు రాజపుత్రులు విల్లు బలము నేర నెంచి వీర్యోద్ధతులే తల్లడిలిరి యెత్త బలము డుల్లఁగ లజ్జితు లయిరి కడుంగడు నచటన్	10.
తే.గీ.	ఆ ధనూరత్న మింకయు యజ్ఞ వరము మైథిలుండు సేయుచు నుండ మానవేంద్ర! గాంచఁ గలము జక్కంగ నక్కజముల రఘు రామ! యేఁగఁగఁ దగు నెల్లరము నచటికి	11.
ఆ.వె.	జనకుఁ డడిగె విల్లు చారుమధ్యను సర్వ దేవతలను జేసి దివ్యముగను యజ్ఞ రాజ మొకటి యజ్ఞఫల మనంగ పూర్వ కాల మందుఁ బురుషవర్య	12.
ఆ.వె.	రాజ గృహము నందు రమ్యముగ ధను రు త్సవ దినమ్మున వివిధంపు పుష్ప గంధ ధూపముల నగరువుల ధనువు న ర్చింతురు రఘువర యుచిత విధమ్ము	13.
ఆ.వె.	ఇట్లు పలుక నంత నెలమి విశ్వామిత్రుఁ డరుగఁ దొడఁగె నంత నవ్వన వర దేవతల యనుజ్ఞ వావిరినిం గొని మునులు రాఘవులును దనర వెనుక	14.
తే.గీ.	స్వస్తి యగు మీకు సిద్ధించె ఫలము నాకు నేను సిద్ధాశ్రమము నుండి నిర్గమించి గంగ కుత్తరమున శిలాకాయ సంయు తమ్ము హిమనగమ్మున కింకఁ దరలు చుంటి	15.
తే.గీ.	అని ప్రదక్షిణ మొనరించి యాశ్ర మోత్త మమ్మునకుఁ బ్రీతి వనమున కమ్మునీంద్రుఁ డేఁగఁ దొడఁగె నుత్తర దిక్కు నెంచి కౌశి కుండు సంతోష ముప్పొంగి యుండ మదిని	16.
కం.	శత శక టాధికముల తో డుత వేదాధ్యయనులు గురుఁడు నడువ మును గా ధి తనయుఁడు వెడలి రాతని గతిఁ గాంచి ముదముగ నంతఁ గాకుత్స్థులతో	17.
తే.గీ.	మించి సిద్ధాశ్రమమున వసించు నట్టి మృగ విహంగ గణమ్ములు హృదయము లవి యంగ వెన్నంటి యరుదెంచ నరసి వాని ని మరలించె మహర్షి యంత ముద మలర	18.
కం.	దూర మరిగి మార్గమ్మున వా రా రవి చేరు చుండఁ బశ్చిమ దిక్కుం జేరి మునిఁ గూడి గాధి కు మారుని శోణాఖ్య నదిని మాగధి నంతన్	19.
కం.	ఇనుఁ డస్తమింప స్నానం బొనరించి హుతాశనునకు నొసఁగి హుతమ్మున్ ఘన మును లెల్లరు ముందిడి ముని విశ్వామిత్రు వాసము నొనర్చి రటన్	20.
తే.గీ.	రాముఁడును లక్ష్మణునిఁ గూడి యా మునులకు వందనము సేసి భక్తిని సుందరుండు గాధి నందనునకు నమస్కార మంతఁ జేసి కూర్చుండె ముని ముందు శీఘ్రముగను	21.
ఆ.వె.	అంత రాముఁ డడిగె నతి కుతూహలముగఁ బురుష కుంజరుండు మూరి ధర్మ రతుని ఘన తపోనిరతుని విశ్వామిత్రు వినయ వచనము లవి వెలుఁగ నిట్లు	22.
కం.	దేవా వన సుసమృద్ధం బై వెలుఁగుచుఁ గానిపించు నగు భద్రంబే యీ వర దేశం బెయ్యది నే విన నెంచెదఁ దెలుపుడు నిజ రూపమ్మున్	23.
కం.	రాముని వాక్యప్రేరణ నా ముని కుశికాత్మజుఁడు మహా సన్నియముం డా ముని సంఘము మధ్య మ హా మండల వివరణమ్ము నంతయు నిచ్చెన్	24.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది యొకటవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 32.

 

 

	విశ్వామిత్రుఁడు రామునకు కుశికుని వంశమును వివరించుట, కుశనాభుని కుమార్తెలను నూర్వురను వాయువు కుబ్జలుగా మార్చుట.
కం.	కలఁడు కుశ నామ సంయమి   నలినాసన సంభవుండు న్యాయజ్ఞుండున్ లలితవ్రతుండు సజ్జన కుల పూజకుఁడు రఘురామ! గుణ భాసితుఁడున్	1.
ఉ.	తాను విదర్భ కన్యఁ దగు దారగ సత్కుల జాత నెన్ని సం తానము వొందె నల్వురను దండ్రికి తుల్యులు నాఁ గుశాంబుడు న్మాన ఘనుండు నైన కుశనాభుఁ డధూర్తరజస్సు నింకయుం గానఁ గనిష్ఠుఁ డా వసువు కౌశికులై తనరంగ ధాత్రినిన్	2.
తే.గీ.	కాంతిమంతుల నుత్సాహవంతు లింక సత్యభాషణులను ధర్మ సంయుతులను  క్షత్రధర్మమం దిష్టుఁడై పుత్ర వరులఁ గాంచి పలికెను గుశికుండు నంచితముగ	3.
తే.గీ.	ధర్మమును బొంది మిక్కిలి ధరణి పాల నమ్ము గావింప మది నెంచుఁ డిమ్ముగ సుతు లార యనఁ దండ్రి విని నల్వు రంత లోక మాన్యు లొనరించిరి పుర నిర్మాణ మడరి	4.
మ.	చని నిర్మించిరి తాఁ గుశాంబుఁ డల కౌశాంబీపురశ్రేష్ఠముం వన సద్భాసిత తన్మహోదయపురప్రాశస్త్య మింపారగన్ మనుజుం డా కుశనాభుఁ డద్భుతము ధర్మారణ్య రాజత్పురిం            దను జాధూర్త రజస్సు తద్వసువు సచ్ఛైలవ్ర జాఖ్యం బురిన్	5.
ఆ.వె.	ఈ వసుమతి వసువె యింపుగఁ గట్టిన పురము పంచశైల వరము లుండి చుట్టు భాసిలిగను సుందరముగ విల సిల్లు చుండు రామ! యెల్ల జగతి	6.
కం.	మాగధి యను నది మగధము లో గమనము సాగుచుండ లోచనములకున్ బాగుగ ముద మిడ నైదు మ హా గిరులకు మధ్య వెలయ నలరు స్రజ మనన్	7.
ఆ.వె.	ఇమ్మహాత్ముఁడు వసు వేర్పాటున నది యీ మాగధి ప్రవహింప వేగ తూర్పు దిశకుఁ బంట లింకఁ దేట నేలలు సంత తమ్ము వెల్గుచుండు సుమ్ము రామ!	8.
కం.	కలిగిరి కుశనాభునకు సు త లచ్చర ఘృతాచి వలనఁ దద్దయుఁ బ్రీతిన్ లలితాంగులు నూర్వురు రవి కుల తిలకా! రాజ ఋషికి గుణభాసితలే	9.
ఉ.	జవ్వను లింక సుందరులు చక్క నలంకృత లెల్ల రెల్లరున్ రివ్వున వచ్చి రవ్వనికి లీలఁగ నాడుచు వర్షకాలపుం దివ్వెలు క్రొమ్మెఱుంగు లన దేహపుఁ గాంతులు వెల్గు చుండఁగన్ నవ్వులు పిక్కటిల్లఁగను నారులు పాడుచు వాద్యఘోషలన్	10.
ఆ.వె.	చెన్ను మీఱు మేను లున్న వా రనుపమ లన్ను లెన్న నెల్ల వన్నె లందు నువిదలు చరియింప నుద్యాన వన మందుఁ దార లనఁగఁ దోయదముల మధ్య	11.
కం.	కని యా సుందరులను యౌ వనవతుల వనమ్ము నందుఁ బరమ గు ణోపే త నలిన నేత్రల వాయువు ఘనుఁడు జగద్వ్యాపకుఁడు తగ ననియె నిట్లున్	12.
ఆ.వె.	కోరు చుంటి మిమ్ము నో రమణీ మణు లార! నెమ్మి నాకు దార లగుఁడు విడుఁడు మానుషత్వ మడరి యింక నగును వృద్ధి యాయువునకు వెలఁదు లార!	13.
తే.గీ.	అడఁగు యౌవనమ్ము సతము నరయ మించి మనుజులకు నిక్కము వచింప వనిత లార! పొందఁ దగు నక్షయంబైన చందమునను బడచుఁదన మమరత్వము పడఁతు లార!	14.
కం.	విని గాలిదేవు పలుకులు ఘన కార్య సమర్థుని శత కన్యామణులే తనర నపహాస్య మిందు వ దన లాతనిఁ గని పలికిరి తగు వచనములన్	15.
ఆ.వె.	అమర వర్య పుడమి యందు సకల భూత రాశి లోపలఁ గదలంగ నగును నీకు నీదు ప్రతిభ మాకుఁ దెలియు నెల్లఁ గించపఱుప మమ్ము నెంచ నేల	16.
తే.గీ.	కన్యలము కుశనాభ భూకాంతునకు సు రోత్తమా మేము మఱి శక్తియుతలము నిను బదవి నుండి చ్యుతునిఁ జేయఁ బావనంపు మాదు తపముఁ గాచికొనుట మాకుఁ బాడి	17.
తే.గీ.	జనకు నవమాన పఱుపకు సత్య వాది ననిల దేవ! దుశ్చింతన! యడరి స్వయము మేము వరుఁ గోరు సమయమ్ము భూమి నకట దుండగ మ్మెన్నఁడును రాకయుండుఁ గాక	18.
ఆ.వె.	తండ్రియే దొర యగు దైవము నగు మాకు నెల్లరకును మదిని నెంతు మట్ల యేని కిచ్చు మమ్ము వాని సేవింతుము భర్త యంచు నెంచి భక్తి తోడ	19.
ఆ.వె.	వారి మాటలు విని వాయు వాగ్రహ మంది తూఱి యవయవముల దుర్భరముగ   దైవము విభుఁ డంతఁ దా వంచి గాత్రము లెల్ల వారిఁ దల్లడిల్లఁ జేసె	20.
ఆ.వె.	వారు వాయు దేవ భగ్న గా త్రార్తలై తండ్రి గృహము సేరి తనయ లంత భీతి సిగ్గు తోడఁ బృథ్విఁ గూలి రట క న్నీరు పొంగి పాఱ నెలఁత లకట	21.
కం.	నృపతి ప్రియ నందనలఁ గాం చి పరమశోభనల దీన చిత్తల భగ్నాం గ పరిత్రాసలఁ బలికెను విపరీ తార్త హృదయుండు వెఱఁగంది యిటుల్	22.
తే.గీ.	తనయ లార! యే మిది యెట్టి ధర్మ మణఁపఁ బడెను గుబ్జ లెవ్వరు మిమ్ము పడతు లార! చేసిరి పలుక రేమియుఁ జేరి చుట్టు నంచు నిశ్వసించి నిలిచె నా నరపతి	23.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది రెండవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 33.

 

 

	కుశనాభుని తనయలు వాయువు దుష్కార్యమును దెలుప నతఁడు వారి ధర్మ నిష్ఠకు  మెచ్చి బ్రహ్మదత్తుఁ డను రాజర్షితో వారి వివాహము జరుపుట. బ్రహ్మదత్తుని కర స్పర్శతో వారి కుబ్జత్వము తొలఁగి పూర్వ సౌందర్యమును బొందుట.
కం.	జనకుని కుశనాభుని ధీ జను వచనము లాలకించి శత కన్యలు వం దనములు పాదముల శిరసు ల నుంచి చేసి పలికిరి లలనలు మృదువుగన్	1.
కం.	అంతటఁ జరించు మారుత మెంతయు నొప్పించె మ మ్మహీనపు గతినిం బంతము వూని తలంపక నింతయు ధర్మమ్ము మానవేంద్రా! వినుమా	2.
ఆ.వె.	తండ్రి చాటు తనరు తనయల మేము స్వ తంత్ర వర్తనమ్ము దలఁప లేము చని యొసంగ మమ్ము జనకు నర్థింపుమ భద్ర మగును నీకు వాయుదేవ!	3.
ఆ.వె.	పలుక నిట్లు వినఁడు పాపచింతన నిండ మదిని గాలిదేవుఁ డదుమ బలిమి తండ్రి మమ్ము నంతఁ దల్లడిల్లి భృశము వచ్చితి మిట కంచుఁ బల్కి రపుడు	4.
కం.	సుత లా నూర్వురి దీన ల లిత వచనమ్ము లవి విని మురిసి ధార్మిక భూ పతి తేజోవపువు పలికెఁ బ్రతివచనము లుత్తమతమ బాలల తోడన్	5.
తే.గీ.	ఓర్పరులు సేయఁ దగు నట్టి యోర్మి తనయ లార! చక్కఁగ మీరెల్ల రచటఁ జూపి యైకమత్యము చాటించి వీఁక నాదు కులము గాచితి రింపుగ వలయు రీతి	6.
తే.గీ.	తాలిమి పురుషుల కయినఁ దరుణుల కయి న నగు సుందర మగు భూషణమ్ము సురల కెంచ నది దుష్కరమ్ము మీరెల్ల రంచి తముగఁ బ్రకటించి రోరిమిఁ దనయ లార!	7.
తే.గీ.	క్షమయె దానము యజ్ఞము క్షమయె యశము క్షమయె సత్యము ధర్మము క్షమ వలననె నిల్చు జగమెల్ల సుతలార! నిక్కముగను బల్కి నృపతి యిట్టులు పంపె వారిఁ బ్రీతి	8.
ఆ.వె.	దేవ విక్రముండు భూవరుం డంతఁ గు మారితెలను వీడి మంత్రవిదుఁడు మంత్రులఁ బిలిపించి మంతనములు జరి పెఁ దగు వరునిఁ దెలుపఁగ దుహితలకు	9.
కం.	చూలి యనెడు తాపసి యా కాలమున శుభాచరణుఁడు కలఁ డస్ఖలి తా భీలబ్రహ్మ తపో ధీ శాలి తపస్సిద్ధి వడసి శాంతాత్ముండై	10.
ఆ.వె.	తపము చేయుచుండఁ దాపసి గంధర్వి కదిసె సోమద యను కాంత యూర్మి లా తనయ, రఘువర! యాతత భద్రము నీకు నగును గాక, నెమ్మి నంత	11.
ఆ.వె.	సేవలు ముని కెలమిఁ జేయుచు నమ్రత ధర్మ నిరతఁ దనరి తరుణి యుండ సంతతమ్ము గాంచి సంయమి మనమున సంతసమ్ము నందె నంత రామ	12.
ఆ.వె.	తగిన కాల మందుఁ దాపసేంద్రుఁ డబల నరసి పలికె నిట్టు లతివ! భద్ర మగును నీకు ముదము నందితి నీ కెట్టి ప్రియము సేయ వలయుఁ బ్రీతి నడుగు	13.
కం.	సంతుష్టుం డని సంయమి కాంత యెఱిఁగి వాక్యవిజ్ఞు గంధర్వి నిజ స్వాంతంబున నుప్పొంగఁగ సంతోషము మధుర మగు వచనములఁ బలికెన్	14.
తే.గీ.	కాంతిమంతుని బ్రహ్మ నికాశు బ్రాహ్మ ణత్వమందు ధార్మిక వరేణ్య! ఘన వేద విద తపోధనుండు తనయుని దయ నీయ వేఁడెద మునీంద్ర నాఁ బల్కి వినయ మలర	15.
ఆ.వె.	భర్త లేఁడు నాకు భార్యను గాను నే నేరికిని ద్విజవర! నిన్ను జేరి యుంటిఁ గృప వహించి యొసఁగఁ గుమారుని నర్హుఁడవు మునీంద్ర యంచు వేఁడె	16.
చం.	అనినఁ బ్రసన్నుఁడై కడు మహర్షి వరేణ్యుఁడు మెచ్చి యంత నం దను దమి బ్రహ్మదత్తుఁ డను దద్ద ప్రసిద్ధుని మానసాత్మజున్ వనిత కొసంగెఁ జూలి సుతుఁ బార్థివ ముఖ్యుని సౌమదేయు నో యినకుల వంశవర్ధన! నరేంద్ర కుమార! ధనుర్ధ రోత్తమా!	17.
కం.	నృపవరుఁడు సౌమదేయుఁడు సుపురము కాంపిల్య మందు శోభాయుతుఁడై యపరిమిత ముదమ్మున దే వపతి దివము నందు భంగి వసియించె నటన్	18.
తే.గీ.	అచట కుశనాభుఁడు తన కన్యలను నూర్వు రను దలంచె ధార్మికుఁడు నరపతి బ్రహ్మ దత్తునకు నిచ్చి బెండిలి నుత్తమముగ జరుప రఘువంశ వారాశి చంద్ర! రామ!	19.
తే.గీ.	బ్రహ్మదత్తు నాహ్వానించి పార్థివ వరుఁ బ్రీత చిత్తుఁడు కుశనాభుఁ డాతనికి నొ సంగెఁ దన కుమార్తెల నెల్ల సంతసమ్ము చెలఁగఁ దేజోనిధి వసుధా వలయ ధవుఁడు	20.
కం.	క్రమముగ గ్రహించెఁ గన్యా సమూహ కర పద్మములను సంతోషముగా విమలుండు బ్రహ్మదత్తుం డమరపతి బలారి భంగి నలరుచు రామా!	21.
ఆ.వె.	స్పర్శ మాత్రమునన శతకన్య కుబ్జత్వ ము లణఁగి మఱియు జ్వర ముక్త లైరి వారు సమ్మదముగఁ బరమంపు దేహ కాం తుల వెలింగి రంతఁ జెలువముగను	22.
ఆ.వె.	కాంచి వాయు ముక్త కాంతామణుల నృప తి కుశనాభుఁ డంతఁ దిరిగి తిరిగి హర్ష మందెఁ జిత్తమందు భృశమ్ముగఁ దనయ లట్లు వెలుఁగ ధవునిఁ గూడి	23.
కం.	పరిణయము సేసి యట్టుల ధరణీపతి బ్రహ్మదత్తు దారల తోడన్ గురువులతో ననిపె మురిసి కరము మహీపతిని నంతఁ గాకుత్స్థ వరా!	24.
కం.	తనయు నుచిత కార్యమ్మును గని గంధర్వి ముద మొంది కరముం గోడం డ్రను గాంచి పొగిడె సోమద తనయుం గూడి తగురీతిఁ దత్సమయమునన్	25.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది మూడవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 34.

 

 

	విశ్వామిత్ర వంశ కథనము, రాత్రి వర్ణనము.
కం.	పెండిలి యై స్వీయ సుతా షండము నాథ సహితమ్ము చనఁ గుశనా భో ద్దండ నృపతి పుత్రేష్టి న ఖండ విధిం జేసె నంతఁ గమనీయముగన్	1.
ఆ.వె.	క్రతువు జరుగు చుండ రాజేంద్రుఁ గుశనాభుఁ గదిసి బ్రహ్మ సుతుఁడు విదిత యశుఁడు కుశుఁడు తండ్రి పలికెఁ గూరిమి తోడుత హర్ష మొదవ నిట్టు లవని పతికి	2.
ఆ.వె.	పుట్టు నిన్ను బోలు పుత్రుండు పుత్ర! ధా ర్మికుఁడు నీకు నింక మేది నీశ గాధి నాముఁ డతఁడు ఘనకీర్తి సుస్థిర మరయు దీవు పుడమి నతని వలన	3.
కం.	అని యిట్లు కుశుఁడు కుశనా భునితో ధరణీశుతో నభో మార్గమునం జనె నంత బ్రహ్మలోకము సనాతనము విస్మయముగ సద్గుణ రామా!	4.
తే.గీ.	పుట్టెఁ గుశనాభునకు నొక్క పట్టి కొంత కాలమునకు ధర్మిష్టుఁడు గాధి పేరు వడసి యంచితముగ రామ! పుడమిఱేఁడు సంతసింప మిక్కుటముగ చారునేత్ర!	5.
ఆ.వె.	గాధి నాదు తండ్రి కాకుత్స్థ! పరమ ధా ర్మికుఁడు రామ! యట్టి మేటి కుశ కు లంపు సుతుఁడ నేను సొంపునఁ గౌశికుం డ నయితి నటు లవని నంబుజాక్ష!	6.
తే.గీ.	అక్కయు గలదు సువ్రత యామె పేరు సత్యవతి భర్త ఋచికుండు సత్యరతుఁడు పతి ననుసరించి చేరె నభము సకాయ మడరి కౌశికీ నది యయ్యె నామె రామ!	7.
తే.గీ.	లోక కళ్యాణ మూహించి వీఁక దివ్య నదియె పుణ్యోదకయు హిమ నగము నాశ్ర యించి పాఱుచు నున్నది మించి నాదు సోదరీ మణి రాఘవ! యాదరముగ	8.
ఆ.వె.	అక్క మీది ప్రేమ నక్కడ హిమవన్న గ తటిని నివసింతు సతత మేను కరము సుఖము తోడఁ గౌశికీ నది తటి రాఘ వాన్వయ వర రత్న రామ!	9.
చం.	సదమల చిత్త పుణ్యవతి సత్యవతీ సతి ధర్మ మందు ని ల్చు దయ వహించి సంతతము శుద్ధ చరిత్ర పతివ్రతామ త ల్లి దనరు కౌశికీ నది సలీలఁగఁ బాఱ హిమాల యాద్రినిన్ విదితపు భాగ్యశాలిని భువిం గల యేఱుల మిన్న యెంచఁగన్	10.
తే.గీ.	నియమము కొఱకై చేరితిని విడిచి జన మాన్య! యచ్చోటు సిద్ధాశ్రమ వరము నిను గలసి నీ తేజ మలరంగ బలిమి తోడ సిద్ధిఁ బొందితి నచ్చట శీఘ్రముగను	11.
కం.	ఇది నా వంశక్రమ మిం క దేశ వివరమ్ము రామ కథిత మ్మగు ని య్యది నీ యడిగిన ప్రశ్నకు సదుత్తరమ్ము వచియింప సమయము మీఱెన్	12.
తే.గీ.	భద్ర మగు నీకుఁ గాకుత్స్థ నిద్ర వోవఁ దొడఁగు మిఁక నర్ధరాత్రియుఁ గడచు చుండెఁ కథల నుడువ జాగయ్యెను గాదె రామ! మనకు మార్గ విఘ్నము లవి తనరఁ దగదు	13.
కం.	అలమెను జీఁకటి దిశలఁ గ దల కున్నవి తరువు లెల్ల దాశరథీ! ప క్షులు మృగ కాయమ్ములు క న్నులు మూసి యలసి పరుండెను నిశ సెలంగన్	14.
తే.గీ.	మాయ మయ్యెను సంధ్య క్రమముగఁ దార లు గ్రహములు ప్రోగయి వెలుంగులు వెదచల్లఁ గాంతిమంతములు కరము గగన మందుఁ గన్నులు పఱచి నట్టులు కానిపించె	15.
చం.	వెలుఁగఁగఁ జంద్రుఁ డభ్రమున బేరిన చీఁకటి బాఱఁ దోలుచుం  గలువల ఱేఁడు శీతలపుఁ గాంతి కరమ్ముల వ్యాప్తిఁ జేయుచుం జెలువము మీఱ జీవ తతి చిత్త సరోజము లుల్లసిల్లగం దలరుచు లేచె నబ్ధిజుఁడు తారల కీయఁగ హర్ష భాగ్యమున్	16.
కం.	తిరుగం జాగు నిట నిశా చరమ్ములు ముదమ్ముగ వరుసఁ జరింతురు ని వ్వర యక్ష రాక్షసులు రౌ ద్రులు పిశితాశనులు ఘోరులు నిశా వేళన్	17.
ఆ.వె.	పలికి యిట్టు లాగఁ బరమ మునీంద్రుఁడు బాగు బా గని ముని వరులు గాధి నందనునిఁ బొగడిరి యందఱు నత్తఱి నంతరాత్మ వొంద సంతసమ్ము	18.
ఆ.వె.	కుశిక వంశము కడు గొప్పది ధర్మము  నంద యుండు సతము నెందు  బ్రహ్మ సములె యీ కుశకుల సంభవు లెల్లరు నరవరులు మహాత్ము లరయఁ బుడమి	19.
కం.	మునివర! విశ్వామిత్రా! కనిన విశేషించి మీరు ఘన కీర్తిధనుల్ ధుని యా కౌశికి నిజ కుల మును వెలిగించు నది సుమ్మి పుణ్యచరిత్రా!	20.
ఆ.వె.	పశ్చిమాద్రి సనిన భాస్కరుని పగిది కౌశికుండు ముని నికాయ గిరలు విని యుపక్రమించెఁ దనరి నిదుర కంతఁ బరమ మునివరుండు బ్రహ్మ నిభుఁడు	21.
కం.	రాముఁడు లక్ష్మణు తోడుత నా ముని గీర్తించి విస్మయం బేపారన్ వేమరు సద్భక్తిఁ దగ మ హా ముదమున నిద్రవోయె నంత సుఖముగన్	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది నాల్గవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 35.

 

 

	విశ్వామిత్రుఁడు రామునకు గంగానదీ చరిత్రమును వివరించుట.
కం.	సోణానదీ తటిని స ప్రాణాలి పరుండ రాత్రి వాచంయమ సు శ్రేణులు రాఘవులు జగ త్త్రాణు లుదితి గాధిజుండు తగఁ బలికె నిటుల్	1.
తే.గీ.	రాత్రి గడచి పూర్వాసంధ్య రామ! పొడిచె లెమ్ము లెమ్ము భద్రమగును జుమ్ము నీకు సిద్ధ మగు మింకఁ బయనింప నిద్ధచరిత! రఘుకులార్ణవ పూర్ణచంద్ర! పురుషేంద్ర!	2.
ఆ.వె.	అన విని రఘువరుఁడు దినకృత్యము లొనర్చి గమనమును దలంచి సముద మడరి తొడఁగి పలికె నిట్లు తోయజనేత్రుండు వినయ మధుర గిరలు వెలయ నంత	3.
కం.	నది జల మగాధమే యిసు క దిన్నియలఁ గూడి యుండెఁ గాంచుఁడు శోణా నది నెప్పగిదిని దాటం గఁ దగును బ్రహ్మర్షి! మనకుఁ గౌశికవర్యా!	4.
కం.	నా నన రాముం డప్పుడు దా నాలోచించి యంతఁ దాపసి పలికెన్ మౌని వరేంద్రుల నారసి యే నుడివెదను మును లెల్ల రేఁగిన దారిన్	5.
తే.గీ.	అనఁగ నట్లు విశ్వామిత్రుఁ డా మునిగణ మంతఁ బయనింపఁ జాగెను సంతసముగఁ జూచుచు ననేక వనములఁ జోద్యముగను వెనుక నడవ రాఘవు లింక మునియు వేగ	6.
చం.	దరి గతి దూర మేఁగఁగ ముదమ్ముగ నర్ధ దినమ్ము చన్న నె ల్లరు నట గాంచి రంచిత జలస్వన మోదిత పక్షిసంఘ సు స్వర విలసత్తటిం బులిన జాహ్నవి సర్వ నదీ విశిష్టనుం బరమ చలన్మహోజ్జ్వల దభంగ తరంగ సుసంగ గంగనున్	7.
కం.	ఆ నది యొడ్డున వాస మ్మూని మునింగి యుదకముల మునివరు లంతన్ వే నియతి తర్పణము లిడి ధ్యానించి పితరుల నెల్లఁ దద్దయు భక్తిన్	8.
తే.గీ.	అగ్నిహోత్రము వెలిఁగించి హవి నొసంగి యమృత తుల్యము వారెల్ల రంత సంత సించి గంగా నదీ తీర మంచితముగఁ గదిసి నిల్చిరి చుట్టును గౌశికునకు	9.
తే.గీ.	అంతఁ గాంచి విశ్వామిత్రు నబ్జ జాభు నడిగె రాముఁ డిట్టులు దేవ యెడఁదఁ దెలియ నెంతు నెట్లు గంగానది సంతసమునఁ జేరెఁ గడలి ముజ్జగముల మూరి వెలసి	10.
కం.	ప్రోత్సాహ మంది కాకు త్స్థోత్సాహ వచనములఁ బరమోన్నత గంగా సత్సంభవ మిఁక వృద్దియు నుత్సాహముగ వచియించె నుద్యుక్తుండై	11.
తే.గీ.	రామ హిమవంతుఁ డను బేర రంజిలుచును ధాతువుల ఖనియై వసుధాధరమ్ము కల దతని కుద్భవించిరి కన్య లిద్ద ఱప్రతిమ రూపవతులు చంద్రాస్యలు భువి	12.
ఆ.వె.	మేరు శైల పుత్రి పేరు మనోరమ హిమ నగేంద్ర పత్ని విమలచరిత కన్య లిద్దఱకును గారవమ్మునఁ జూచు జనని యగు సుమధ్య యినకులేంద్ర!	13.
తే.గీ.	అందు గంగ జ్యేష్ఠా సుత యయ్యె హిమ న గేంద్రునకు నుమ యన్న పేరెలమిఁ గలిగె నా ద్వితీయ కుమారికి నద్వితీయ   లిద్ద ఱందమునను రాఘవేంద్ర! వినుమ	14.
తే.గీ.	అమరు లడిగిరి హిమవంతు నమర కార్య మునకుఁ బెద్ద కుమార్తెను మూడు గతులఁ బాఱు నట్టి నదిని గంగ   భద్రగతినిఁ దీసి కొనిపోవ నింపుగ దివిని నుండ	15.
ఆ.వె.	ఇచ్చె ధర్మ మెంచి హిమవంతుఁడు సుతను గోరి ముజ్జగములకు హిత మంత లోకపావన నది వీఁక స్వేచ్ఛఁ దిరుగు దాని గంగ నెలమి ధర్మరతుఁడు	16.
కం.	చని రిఁకఁ గృతార్థు లయి గం గను గొని దేవతలు ముజ్జగమ్ములకును బ్రీ తినిఁ గోరు నట్టి వారలు మనస్సుల ముదమ్ము మీఱ మనుజ వరేణ్యా!	17.
ఆ.వె.	ఆ ద్వితీయ సుత మహా తపోధన నిల్చె నుగ్ర మైన వ్రతము నూని శైల తనయ దుర్భర మగు తపముఁ జేసెను దృఢ చిత్తయై రఘువర! శ్రేష్ఠముగను	18.
ఆ.వె.	రుద్రునకు నొసంగె నద్రివరేణ్యుఁడు త్రిజగ దర్చితను గిరిజ నుమను బ రమ తపస్సహితను రమణీ లలామను నప్రతిమున కంత సప్రమదము	19.
తే.గీ.	శైలరాజ సుతలు లోక సంచ యార్చి త లిరువురు గంగ సర్వ నదులకు నెల్ల మిన్న యియ్యుమ యన్నుల మిన్న రామ! చారు శీల సంపన్నలు శూరవర్య!	20.
కం.	ఇది యెల్ల నీకుఁ జెప్పితి నది మున్ముందు దివికిఁ జనిన విధము నంతన్ సదమల గతి గతులకు నె ల్లఁ దలంపఁ ద్రిపథగ గంగ లావణ్యముగన్	21.
కం.	సురనది సుందరి పర్వత వర నందన యమర లోక వాసిని తానై దురిత విహీనయు నిర్మల తర జలవాహినియునై సతతము వెలుంగున్	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది యైదవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 36.

 

 

	కార్తికేయుని జననము, పార్వతీ దేవి దేవతలకు భూదేవికి శాపం బిచ్చుట.
కం.	ముని సెప్పినట్టి యా కథ విని కీర్తించి రఘువంశ వీరు లుభయులున్ ఘన రామలక్ష్మణు లరసి ముని విశ్వామిత్రు ననిరి మోదమ్మలరన్	1.
తే.గీ.	చెప్పినది ధర్మయుక్తము జ్యేష్ఠురాలు గంగ కథ యింకను నగ వరాంగజ వివ రమ్ము లెల్ల మనుష్య జన్మమ్ము దివ్య భవము విస్తారముగ దేవ! పలుకఁ గలరు	2.
ఉ.	ఏలను లోకపావని చరించును మూడు జగమ్ము లందు నే లీలలఁ గర్మ సంతతి ఫలింపఁ ద్రిమార్గ నదీ లలామగా వాలెను మూడు లోకములఁ బావన ధర్మగతిజ్ఞ ముఖ్య! మే మీ లలితంపు గాథ విన నెంతుము మౌని వరేణ్య! పల్కుఁడీ	3.
తే.గీ.	రాఘవులు వల్క నవ్విధి రమ్యతర త పోధనుండు విశ్వామిత్ర మునివరుండు సర్వమును జెప్పఁ జాగెను సకల మునుల నడుమఁ గడు విపులమ్ముగ నెడఁద యలర	4.
కం.	మును రామ! నీలకంఠుఁడు మనువాడి యుమా సతిఁ గని మదవిహ్వలుఁడై ఘనతమ తపస్వి యంతం దనరెన్ సాంగత్యమున సదాశివుఁ డెలమిన్	5.
కం.	శితికంఠ దేవ దేవుని శత దివ్యాబ్దములు వరుసఁ జనియెన్ సతికిన్ సుతుఁ గను జందము తోఁపదు గతించిన సమయ మరిఘ్న! కాకుత్స్థ వరా!	6.
ఆ.వె.	ఇందు బిడ్డ పుట్ట నెవ్వరు భరియింపఁ గల రని సురగణము కంజుఁ గూడి వెఱవు నొందె భృశము విస్మయమ్ము కదుర నెల్లరకు మనముల నినకు లేంద్ర!	7.
చం.	చని దరి వేగ దేవతలు శంభునిఁ జక్క నుతించి యంత భ క్తి ననిరి దేవ దేవ! నతదేవ! మహోన్నత దేవ లోక వృ ద్ధిని మదిఁ గోరు దేవవర! దివ్యుల నీ శరణమ్ము గోరు వా రినిఁ గృపఁ జూడ నర్హుఁడవు శ్రీగళ! శంకర! పార్వతీపతీ!	8.
మ.	వర దేవోత్తమ! నీదు తేజపు బృహద్భారమ్ము లోకమ్ములన్ ధరియింపం దగ నెవ్వ రోపఁగల రీ దాక్షాయణిం గూడి దే వర! బ్రాహ్మంపుఁ దపమ్ము సేయు మిఁక దేవా నీదు తేజమ్మునున్ వరదా! లోక హితార్థ మూను నుత భావా! స్వీయ తేజంబునన్	9.
కం.	విని దేవతల వచనములు తన యంగీకారము విదితము సేయుచుఁ బ ల్కె నఖిల లోక మహేశ్వరుఁ డనునయముగ వారిఁ గాంచి యభవుం డిట్లున్	10.
తే.గీ.	నాదు తేజమ్ము నుంచుదు నా దయిత యు మా సహితము దనరి నాదు మహిత తేజ ముననె యుండుఁ డెల్లరు సుఖమున నమర గ ణమ్ము లింక నిత్తఱి భూ తలమ్ముఁ గూడి	11.
ఆ.వె.	ఉత్తమంపు తేజ ముద్ధితమ్ము సురలు! పల్కుఁడు ధరియించు వాని నిపుడు యోచన మదిఁ జేసి యుచితంపు రీతి భ రింప భరము మించు నెవఁడు వాని	12.
ఆ.వె.	విని సురవరు లంత వృషభధ్వజుని పల్కు లెల్ల బదు లొసంగి రెల్ల రిట్లు దేవ ధర భరించు దివ్యమ్ము క్షుభితమ్ము తేజ మలరి ధృతినిఁ దెల్లముగను	13.
కం.	తేజస్సు దేవ దేవుం డీ జగము సపర్వ తాట వీద్ధ స్థలముల్ భ్రాజితముగ వ్యాపింపఁగ నోజ విడిచె నంత విని సురోక్త వచనముల్	14.
తే.గీ.	తిరిగి యమరులు త్వరపడి యరసి యగ్ని దేవు నిట్లు పల్కిరి దేవ! నీవు వాయు దేవుఁ గూడి రౌద్రంపు టీ తేజ మందుఁ దూఱు మింపుగ నిత్తఱిఁ దూర్ణముగను	15.
చం.	తగ ననలమ్ముచేఁ దిరిగి తద్ధరఁ దేజము వ్యాప్తమై జనిం చె గరిమ శ్వేత పర్వతము చెన్నుగ ఱెల్లు వనమ్ము సన్నిభ మ్మగుచును బావ కేనులకు నద్భుత రీతినిఁ గార్తికేయ నా మ గురు బలుండు పుట్టెను గుమారుఁడు వహ్నికిఁ దత్క్షణమ్మునన్	16.
కం.	ప్రీత మనస్కు లయి సురలు పూత మునివరేణ్యు లంతఁ బూజించిరి యా భూతగణ నాథు దార స మేతం బత్యధికముగ నమే యాసక్తిన్	17.
తే.గీ.	అంత శైల సుతకుఁ గోప మంతరంగ మందుఁ బ్రజ్వలింపఁ గడు రక్తాక్షి రామ! త్రిదశులను గాంచి పల్కెను దీవ్ర రోష మూని శపియించె నాగక యుగ్రముగను	18.
కం.	ఎవ్విధిఁ బుత్రార్థిని నా కవ్వర దేవు దయ నాపి రక్కట మీకున్ నివ్వటిలదు సంతానం బవ్విధి నిజ దారలందు నంచు శపించెన్	19.
తే.గీ.	నేటి నుండియె సురలార నిజసతు లన పత్య లౌదు రనుచుఁ బల్కి వారి నెల్ల రను శపించి పంతమునను రామ! యంత నిలువక ధరను వీక్షించి పలికె నిట్లు	20.
తే.గీ.	అవని! యిచ్చగింపవు నాకు నాత్మజుండు నుండ నాదు కినుకఁ బాప మొదవు నీకు నొక్క రూపుండదు సతివి పెక్కురకు న గుదువు పుత్రులఁ గనలేవు కుమతి! యింక	21.
తే.గీ.	లజ్జితుల నా సురలఁ గాంచి రామ! దేవ దేవుఁడు పయనించి వరుణు దిశకు హిమ న గోత్తర సమీప తజ్జని తోత్తమ నగ శృంగమున సదార తపము సేయ నిల్చె	22.
ఆ.వె.	ఇది నగసుత యైన యీ యుమాసతి గాథ చెప్పితి నిట రామ! యిప్పుడు విను కూడి లక్ష్మణుని సుగుణవతి గంగ చ రిత్రము వివరములు లెస్సగాను	23.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది యాఱవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 37.

 

 

	కార్తికేయుని జన్మవిశేషము.
కం.	తపముం జేయుచు నుండ ము నుపు పరమశివుఁడు సురలు మునులతోఁ దమ కొ క్క పరమ సేనాపతి నెం చి పద్మభవు చెంత కంతఁ జేరిరి రామా!	1.
కం.	సుర లింద్రాగ్నులు ముందుఁ ద నరఁగఁ బితామహునిఁ గని ప్రణామములు సభ క్తి రయముగఁ జేసి వచియిం చి రిప్పగిది భాషణములు స్థిర చిత్తములన్	2.
తే.గీ.	దేవ యెవ్వరిఁ జూపితి వీవు మున్ను మాకు సేనాపతి నొసంగ వీఁక నుమను గూడి యతఁడు తపము నిష్ఠ తోడ నాచ రించు చుండెఁ బితామహ! యంచితముగ	3.
ఆ.వె.	లోక హితము గోరి యే కార్య మొప్పు న నంతరమ్ము దాని సుంత గాంచి చలుపు దేవ! నీవ శరణు మాకు విధాన వేద! కృప వహించి వేగముగను	4.
ఆ.వె.	సకల సురుల గిరలు సర్వలోక పితామ హుండు చక్కఁగ విని మెండుగ మధు రంపు భాషణమ్ము ల ననునయించి త్రి దశ వరులను గాంచి తాను బలికె	5.
ఉ.	శైలజ పల్కి నట్టు లగు సంశయ మించుక లేదు మీకు మీ యాలుల సంతు కల్గ దన నయ్యది సత్యమ రిత్తవో దిఁకన్ శైలకుమారి యగ్రజయె స్వర్నది గంగ హుతాశనుండు తాఁ గాలుని తేజ ముంచఁ గనుఁ గాంత కుమారుని శత్రుభంజనున్	6.
తే.గీ.	జ్యేష్ఠ పుత్రిక ప్రసవించు నిద్ధ పుత్రు నుగ్ర తేజుని సురలార యుక్త రీతి నుమయు నా తనయుని సంశయ మది లేదు సమ్మతించు సంతోషము గ్రమ్మ నెడఁద	7.
కం.	విని యప్పలుకులు రఘువర! తనిసి సుర వరేణ్యు లంచితమ్ముగఁ బూజిం చి నలినసంభవు నట వం దనము లొసంగిరి కృతార్థతఁ జనిరి యంతన్	8.
తే.గీ.	మోద మలరంగ నిజ చిత్తములఁ గదిసి సు పర్వు లెల్లరు కైలాస పర్వతమ్ము ధాతు మండితమ్ము ననలుఁ దనయ సంభ వార్థమై నియోగించిరి యంత రామ!	9.
తే.గీ.	దేవ కార్య మియ్యది యగ్నిదేవ! యో హు తాశనా! విడు మింపుగ నభవు తేజ ము హిమశైల తనయ గంగ పుణ్య గర్బ మందు నుద్యమించి యనఘ! యనిరి రామ!	10.
ఆ.వె.	ప్రతిన నొసఁగి యమర వరులకుఁ బావకుం డు నది గంగఁ గదిసి వినయ మలర దేవి! గర్భ మూను దేవ హితార్థమ్మ యనుచు వేఁడెఁ బ్రీతి నామె నంత	11.
తే.గీ.	అగ్నిమాటలు విని గంగ యంత దివ్య రూప మూనఁగ మహిమంపు రూప మంత నరసి యంతట వెదచల్లె నగ్ని దేవుఁ డభవు తేజము నానంద మలర మదిని	12.
తే.గీ.	దేవిఁ దా నభిషేకించెఁ బావకుండు గంగ శ్రోతస్సు లెల్ల నిండంగ నంత వానిఁ గాంచి వచించె దేవతల ముందు నిలిచి నట్టి వానిని గంగ కలఁత నిట్లు	13.
తే.గీ.	దేవ! పెరుగు చుండెడి నీ ప్రభావ మింక దహ్య మాన మత్తేజ మసహ్య మయ్యె శక్తి యిత్తఱి భరియింపఁ జాల దనఘ నాకుఁ దప్త చిత్త నయితి నన్ను జూడు	14.
కం.	నా నన గంగా దేవియె  దీన హుతాశనుఁడు వల్కెఁ దెల్లముగ నిటుల్ దానిని గర్భమ్మును జన నీ! నిల్పు హిమగిరి పాద నిచయము లందున్	15.
కం.	విని గంగ వెల్లువల నె ల్ల నున్న గర్భమ్ము నుజ్జ్వలమును విసర్జిం చెను వడి యుద్వేగమ్మున ననఘా! పలుకంగ వహ్ని యట్టుల రామా	16.
తే.గీ.	తప్త జాంబూనద ప్రభా తాదృశమ్ము గర్భము వెడలి యిలఁ గూలి కాంచనమ్ము నింక రజతమ్ము విమలమ్ము లిద్ధ ధాతు చయము లుద్భవించె మఱియు సత్యసంధ!	17.
తే.గీ.	ఇంక తీక్ష్ణ మడర రాగి యినుము వుట్టె సీసమును దగరమ్ములు చిత్రముగ మ లమ్ము నుండి జనించె నేల పడి నంత వివిధ ధాతువులును  రామ! వెలసె నచట	18.
ఆ.వె.	గర్భ ముంచి నంతఁ గందరాకర కాన నమ్ము తగ నెఱుపుఁదనమ్ము నొందెఁ గాంచనమ్ము నయ్యెఁ గానంగ నెల్లెడ ల రఘురామ వేగ పరఁగెఁ బ్రభలు	19.
తే.గీ.	జాతరూప మని పసిడి ఖ్యాతి నొందె నాఁటి నుండి నరవ్యాఘ్ర! మేటి యగ్ని సన్నిభమ్మునై రాఘవ! సాల తృణ ల తాదు లెల్లను బంగార మయ్యె వింత	20.
ఆ.వె.	అంతఁ బుట్టి నట్టి యాత్మజుని సశక్ర సురగణమ్ము గాంచి కర మలరుచుఁ బాలు నీయ రండు బాలున కంచుఁ గృ త్తికల నునిచి రపుడు దేవ నిభల	21.
ఆ.వె.	పాలు పొంగఁగ నొడఁబాటు వా రొనరించి యందఱికి నితఁ డగు నాత్మజుండు నాఁగఁ బా లొసఁగిరి వేగ ప్రీతి దనరఁ గృత్తిక లగు నార్వు రుత్తమముగ	22.
కం.	అపు డతనిఁ గార్తికేయుఁ డ ని పిలిచి రా యమరు లెల్ల నిశ్శంక నితం డు పరఁగు జగత్ప్రసిద్ధుఁ డ యి పుత్రుఁ డని దీవన లిడి రెల్లరు ప్రీతిన్	23.
చం.	ఉదరము నుండి జాఱుటను యుక్త విధమ్ముగఁ బిల్చి రెల్లరుం గదియుచుఁ గార్తికేయుఁ దగ స్కందుఁ డితం డని యగ్నిసన్నిభున్ ముదితలు కృత్తికా సతులు పుత్రుని స్నాతునిఁ జేయ నంత నా యుదిత పయస్సు షణ్ముఖము లూని తమిం గుడిచెన్ సుఖమ్ముగన్	24.
ఆ.వె.	ఒక్క దినము త్రావి చక్కఁగ క్షీరమ్ము మృదు శరీరుఁ డంత దృప్తి స్వీయ బలము దనర మిగుల గెలిచె దైత్యానీక మెల్ల కార్తికేయుఁ డివ్విభుండు	25.
తే.గీ.	దేవ సేనాపతిగ నంత దేవవరు ల నల పురోగము లతని ననంత కాంతి మంతుని నభిషేకించిరి సంతసమునఁ  దీర నిచ్ఛ వారు కృతార్థు లైరి రామ!	26.
కం.	ఇది రాఘవ గంగ కథ వి శదముగఁ జెప్పితిని పుణ్యచరితుం డా ధ న్య దివిజ సేనాధ్యక్షుని యుదార సంభవము గూడ యొప్పుగ రామా!	27.
తే.గీ.	పుత్ర పౌత్రులఁ గందురు పూర్ణమై వె లుంగు నాయువు సద్భక్తి సంగమమ్ము కార్తికేయునం దలరిన స్కంద లోక వాసము లభించు నరలోక వాసులకును	28.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది యేడవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 38.

 

 

	సగర చక్రవర్తికి సంతాన ప్రాప్తి, యాతఁడు యాగము సేయ సంకల్పించుట.
కం.	ఆ కథ నబ్భంగి నుడివి                       కాకుత్స్థ ప్రవరులకును గౌశికు డింకన్ వీకన్ విశ్వామిత్రుఁడు రా కొమరుం గని పలికెను రమ్యముగ నిటుల్	1.
కం.	నృపతీశుఁ డయోధ్యాపతి యపుత్రకుండు సగరుఁడు మహా ధర్మాత్ముం డు పరఁగెఁ బూర్వము రఘువర సుపుత్ర కాముండు సమర శూరుండు భువిన్	2.
తే.గీ.	సత్య వాదిని ధర్మిష్ఠ సగర పతికి జ్యేష్ఠ భార్య వైదర్భ నృశేఖరు సుత కేశిని యను సతీమణి కీర్తిత గుణ రత్ననిధి తరలేక్షణ రఘువరేణ్య!	3.
తే.గీ.	సుత యరిష్ట నేమికిని సుమతి యనంగఁ బరగు రూపమం దసమాన ధరణి యందు సగరు రెండవ వల్లభ చారువదన సోదరి సుపర్ణునకు రామ! శోభనాంగి	4.
కం.	తగ సతులఁ గూడి హిమవ న్నగపు భృగుప్రస్రవణమున నలరి తపమున్ సగరుఁడు నిష్ఠగఁ జేయఁ దొ డఁగెఁ బుత్రార్థము తమిం బుడమి నాథుండే	5.
ఆ.వె.	భృగుమహర్షి నట్లు ప్రీతి సేవింపఁగ సత్యవంతు లందుఁ జాల పెద్ద ముని యొసంగెను సగరునకు వర్ష శతము లట్లు చనఁగ వరము నంతఁ దనిసి	6.
ఆ.వె.	అగును బుత్రలాభ మవని నాథా! నీకు ననఘ! పురుష వృషభ! యప్రతిమ య శమ్ము కూడ కల్గు నిమ్ముజ్జగమ్ముల సందియమ్ము వలదు డెందమునను	7.
తే.గీ.	ఒక్క సతి యందు నుదయించు నొక్క సుతుఁడు వంశకరుఁ డగు నాతండు పార్థివేంద్ర పుత్రు లరువది వేవురు పుట్టు వార లన్య  సతి యందు నిజము రాజన్య! వినుమ	8.
మ.	అన నబ్భంగి మహాత్ముఁ డమ్మునిని నత్యం తార్తిఁ బూజించి ప్రీ తినివారిద్దఱు మోడ్చి హస్తములు సందేహాత్మలై దార ల మ్ముని నత్యాదర మొప్ప వేడి రిటులం బుత్రుండొకం డిందు నె వ్వనితారత్నము నందుఁ గల్గుఁ గను నే వాల్గంటి పెక్కండ్రనున్	9.
తే.గీ.	అన విని పరమ ధార్మికుఁ డనియె వారి తో నిది యగు స్వచ్ఛందము మానినీ మ ణు లొక వంశకరుఁడు మహాబలులు నయిన పెక్కురు కొనుఁ డెవ రెవరి వేఁడ నట్లు	10.
ఆ.వె.	మునివరేణ్యు మాటలను విని కేశిని పట్టపు సతి తా నృపవరు నెదుట వంశకరునిఁ బుత్రుఁ బ్రమదమ్మున నొకనిఁ గోరికొనియె నో రఘుకుల రత్న!	11.
తే.గీ.	సుతుల షష్టి సహస్ర యశో ధనులను ఘనత రోత్సాహులను గోరుకొనియె సుమతి సోదరి సుపర్ణునకు నంత నుత్తమాంగి   చక్రవర్తి రెండవ భార్య సక్రమమున	12.
తే.గీ.	మునికి నంతఁ బ్రదక్షిణము నొనరించి నృపవరుండు శిరసు వంచి నెమ్మి వంద నములు సేసి సదార ద్వయము నిజ పుర          మేఁగెఁ దృప్తుఁడై పురుష వరేంద్ర! రామ!	13.
ఆ.వె.	సమయ మేఁగ నంత సంభవించె నసమం జసుఁ డనంగఁ బరఁగి సదమలమతి కేశినీ సతికి సుకీర్తిత గుణవతి కి దనయుఁ డొకఁడు పులకింపఁ దనువు	14.
తే.గీ.	ఒక్క సొఱకాయ జనియించి యక్కజముగ సుమతి కంత ఛేదింప దాని మఱి గాంచ నందు సుతు లఱువది వేలమంది బయలు పడిరి యర్భకు లపు డిన వంశరత్న!	15.
తే.గీ.	ఘృతము నిండిన కుండలఁ గెరలి దాదు లుంచి పెంచ వర్ధిల్లిరి యంచితముగఁ గాలము గతింపఁ బొందిరి మేలుగ నట యౌవనమ్ము వారెల్లరు భూవర సుత!	16.
తే.గీ.	చాల దీర్ఘ కాల మరుగ వే లఱువది మంది పుత్రులు తనురూప సుందరులు వ యో విరాజితు లా సగ రోత్తమునకు ముద మొదవ సంభవించిరి పదిలముగను	17.
తే.గీ.	జ్యేష్ఠ పుత్రుఁడు క్రూరతఁ జిన్నపిల్ల లఁ గొని సగరాత్మజుండు జలముల ముంచి సరయు నందు నవ్వుచు నుండు నరసి వారి మునుఁగుచుండ నిత్యము రఘుతనయ! మీఱి	18.
కం.	దురిత యుత కర్ము సజ్జన వర బాధకుఁ గ్రూరుఁ బుత్రుఁ బౌ రాహితునిం బురవర వివాసితునిఁ జే సె రాజు ధర్మాచరణుఁడు శీఘ్రమ రామా!	19.
కం.	ఆ యసమంజసుని తనయుఁ డే యుత్తముఁ డంశుమంతుఁ డిల పౌరజ నా మే యాభిమానుఁడు ప్రియ వ చో యుత భాషణుఁడు వెలసె శూర వరుండున్	20.
ఆ.వె.	అంత సగరు నెడఁద సంతరించె నొక యా లోచన క్రతు వొకటి లోచన ప్రి యముగఁ జేయ నరవ రాధిపతికి నిశ్చ యముగ నంచు రఘుకులాబ్ధి సోమ!	21.
కం.	తగఁ జేసి నిశ్చయమ్ము ని జ గురు చయము తోడ మేటి జన్నపుఁ బనులె ల్లఁ గర మెఱింగిన వాఁడు దొ   డఁగెఁ జేయఁ గ్రతువు నృవరుఁ డడరి కడు రామా!	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది యెనిమిదవ సర్గము.

బాలకాండము

సర్గము 39.

 

 

	సగరుని యజ్ఞాశ్వము నింద్రుఁ డపహరింప సగర కుమారు లశ్వమును వెదకుచుఁ బిత్రాజ్ఞ భూమినిఁ ద్రవ్వి రసాతల వాసులను నొప్పించుట.
కం.	విని విశ్వామిత్ర ముని వ చనమ్ములు కథాంత మందు సంప్రీతిం బ ల్కెను రఘునందనుఁ డా ముని ననల నిభము వెల్గు వాని నారసి యిట్లున్	1.
కం.	మా పూర్వుఁ డా క్రతు వరం బే పగిదిం జేసెనొ విన నెంతు శుభమగుం దాపస వరాగ్రగణ్యా! భూపవరు చరితము నంత పుణ్యచరిత్రా!	2.
తే.గీ.	విని కుతూహలాన్విత తద్వచనములు నగ వలర నాస్యమున నడరి పలికె నిట్టు లమ్మునివర విశ్వామిత్రుఁ డంతయుఁ దెలి పెద సగర నృపు చరితము వినుము రామ!	3.
తే.గీ.	సన్నుతుఁడు హిమవంతుఁడు శంకరునకు మామ యత్యున్నతుఁడు వింధ్య నామ పర్వ తమ్ము శ్రేష్ట మొండొరుల సతతము చూచు చుందురు నృవర స్నేహంపుఁ జంద మలర	4.
తే.గీ.	అన్నగద్వ యాంతరమున నమల దేశ మందుఁ దనరెను రాఘవ యజ్ఞవరము సుప్రశస్తము తద్దేశ మప్రమత్త త నొనరుప యజ్ఞకార్యములను నరవర!	5.
చం.	వెడలెను యజ్ఞ ఘోటకము వెంటను గావఁగ నంశుమంతుఁ డ య్యెడ ధరియించి చాపము నహీన పరాక్రమ విక్రముండు దా నెడఁద వహించి తాత పను పింపుగ నంత మహారథుండు ధీ రుఁడు నిజ సైన్య సంయుతము రుద్ర నిభోగ్రుఁడు పూరుషోత్తమా!	6.
ఉ.	వాసవుఁ డుద్యమించి కడుఁ బర్వ దినమ్మున రాక్షసాకృతిం జేసెను ఘోట కాపహృతి శీఘ్రమ యధ్వర విఘ్న కారియై వేసరి యంత ఋత్విజులు వేదనఁ బల్కిరి యజ్ఞకర్తతో వే సమయించి చోరు హరి వేగమ తే వలె రాజసత్తమా!	7.
తే.గీ.	మనకు నెల్లర కశుభ మగును నరవర! యజ్ఞ భంగ మైన యెడల నందు వలన విఘ్నము లొదవ కుండెడి విధము నెంచి యట్లు సేయ నర్హుండ వీ వధిపవర్య!	8.
తే.గీ.	ఆలకించి నృపతి యుపాధ్యాయుల వచ నమ్ము లెల్ల షష్టి సహస్ర నందనులను గాంచి పలికె సదస్సున నెంచి కార్య మంచితమ్ముగ నివ్విధ మడరి వేగ	9.
తే.గీ.	మంత్ర పూత మీయజ్ఞము మహిత భాగు లైన యాజక శ్రేష్ఠులు పూని జరుపు చుండఁ గాంచను దైత్యుల శూరులార! యిచ్చట పురుషర్షభులార! యెప్పగిదిని	10.
కం.	సుతులార! చనుఁడు శుభమగు వెతకంగ ధరాతలమ్ము వృతసాగరమున్ వితతమ్ముగ నెల్లెడలఁ ద్వ రితమ్మ రండు గొని యా హరివరము నెలమిన్	11.
కం.	ఒక్కొక్కొక్కామడ భువి నొక్కొక్కరు వెతకుఁడు తురగోత్తమమునకై  చక్కగఁ ద్రవ్వుఁడు భూమిని నక్కపటి హయాపహర్త నరసెడు వఱకున్	12.
ఆ.వె.	దీక్ష నుంటి నుందు స్తిరముగ నిటఁ బౌత్ర ఋత్విజులను గూడి యీ హయమ్ము దొరకు వఱకు మీ కడరు గాక భద్రము వెడలుఁ డింక ననియెఁ బేర్మి మీఱ	13.
కం.	అన నిట్లు తండ్రి విని రా జనందనులు బల్లిదులు వచన బద్ధులునై చనిరి మహీతల సంశో ధనమ్మునకు నుద్యమించి దశరథతనయా!	14.
తే.గీ.	యేఁగి కానక గుఱ్ఱము నెల్ల పుడమి నామ డామడ లందు వా రేమఱకయె వెదకి వజ్రాభ నఖములఁ బృథ్వి నంతఁ ద్రవ్వఁ జాగిరి వీరులు రాజసుతులు	15.
తే.గీ.	నేలఁ బిడుగులం బోలెడు శూలములను దారుణ హలమ్ములను బూని త్రవ్వి రాజ నందనులు సేసి రట ఘోర నాద మడరి రామ! పిక్కటిల్ల దిశలు భీమబలులు	16.
ఆ.వె.	కర్షితు లసుర భుజగముల రాక్షసుల స త్త్వముల దుస్సహ నినదములు పిక్క టిల్లె దిశల నెల్ల నుల్లమ్ము లడలంగ రామ! త్రవ్వుచుండ రాజసుతులు	17.
కం.	యోజనము లఱువది వెయుల నోజం ద్రవ్విరి పుడమిని నుగ్రత నంతన్ రాజసుతు లలిగి చిత్రము గాఁ జేర రసాతలమ్ము కాకుత్స్థవరా!	18.
తే.గీ.	ఈ విధముగ జంబూద్వీప మింపు గొల్పు పర్వతమ్ముల తోడుతఁ బరఁగు దానిఁ ద్రవ్వుచును నరశార్దూల! యవ్వర నృప నందనులు తిరిగిరి మీఱి బృందములుగ	19.
తే.గీ.	అంత గంధర్వులు సురలు నసురు లింకఁ బన్నగములు సంభ్రమమున విన్నవింపఁ జేరిరి బితామహు దరికిఁ జింత తోడ ననిరి ప్రణమిల్లి దీన వదనులు రామ!	20.
కం.	దేవా! సగర కుమారు ల హో వేల మహాత్ములు భువి నుగ్రులు నత్యం తావేశమ్మున ఖననము గావించిరి తలనివాస ఖండను లగుచున్	21.
కం.	ఇతఁడు మన యజ్ఞ నాశకుఁ డితండు గుఱ్ఱమ్ము నపహరించె నని తలం చి తగ నృపసుతులు నీ భూ త తతిని వధియించు చుండ ధాతా! కనుమా	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు ముప్పది తొమ్మిదవ సర్గము.

 

బాలకాండము

సర్గము 40.

 

 

	సగర నందనులు భూమినిఁ ద్రవ్వి యథోలోకమునఁ గపిల మహర్షి యాశ్రమమున నశ్వమును  గాంచి ఋషి నవమానింప ముని చే దహింపఁ బడి భస్మ మగుట.
కం.	కాల బల మోహితులు నా భీలార్తు లమరు లనంగ విని పద్మజుఁ డా లోలుల వీక్షించి పలికె మేలుగ భాషణము లెలమి మీఱ రఘువరా!	1.
చం.	అనిశము వాసుదేవుఁడు మహాత్ముఁడు నక్కపి లాఖ్య నూని కా చును ధర నెల్ల నాతని ప్రచోదిత రోషుని చేత దగ్ధు లౌ ట నృప కుమారు లెల్లర కటం దగ నున్నది యల్పజీవులే ఖననము భూమి కివ్విధినిఁ గాంచఁ బడెన్ సురలార! మున్నహో	2.
ఆ.వె.	మురిసి యేఁగి రంత ముప్పది ముగ్గురు సుర లరిందమా! యలర మనములు వచ్చినట్టి దారిఁ బ్రణతు లొసఁగి భక్తి విని పితామహుని వచనము లెల్ల	3.
కం.	సగ రాత్మజుల ఘనాత్ముల తగ నేలను ద్రవ్వు వారి ధ్వానమ్ములు చె ల్గఁగఁ బిక్కటిల్ల దిశలు పి డుగులను మించి చెవులకుఁ గఠోరము లయ్యెన్	4.
కం.	పెకలించి భూమి నా సగ ర కుమారులు చుట్టు దిరిగి రయమునఁ గనిపిం పక యున్న గుఱ్ఱము జనకు ని కడ కరిగి పల్కి రంత నిర్వేదమునన్	5.
చం.	తిరిగితి మెల్ల ధాత్రిని వధించితి మచ్చట సత్వ కోటినిన్ సురలఁ బిశాచ దానవుల శూరులఁ గిన్నర సర్పరాజులం జొరఁబడి యెచ్చ టేనియును జోరుని నశ్వము గానకుంటి మీ దరి నిఁక నీకు భద్ర మగుఁ దండ్రి వచింపుము మాకుఁ జెయ్వులన్	6.
చం.	అన విని పల్కె భూమి ధవుఁ డాగ్రహ పూరిత భాషణమ్ములం గని సుతు లెల్లరం దిరిగి కాశ్యపిఁ ద్రవ్వుఁడు త్రవ్వి పుత్రు లా ర! నెగడి చేసి శోధనము రమ్యపు టశ్వము నశ్వచోరునిం గని వడినిం గృతార్థు లయి క్రమ్మరుఁ డౌ నట మీకు భద్రమే	7.
కం.	పాత్రులు షష్టి సహస్ర సు పుత్రులు విని తండ్రి మాటఁ బూని చలము సు క్షత్రియులు రసాతలము ప విత్ర తల మరిగి పరువున వేగమ యంతన్	8.
ఆ.వె.	త్రవ్వు చచటఁ బర్వత మన విరూపాక్ష మనెడు దిగ్గజమును నరసి రయ్య దెలమి మోయు చుండ నిలను సపర్వత వన విలసితము శిరమునఁ జెలంగి	9.
ఆ.వె.	అప్పు డప్పు డిభము నొప్పిఁ దలఁ గదల్ప సుఖము కొఱకు భూమి సుంత సెందు కంపనమ్ము సుమ్ము కాకుత్స్థ! యట్టి వే దండ మరసి రచట మండితమును	10.
కం.	కని వా రపుడు ప్రదక్షిణ ము నొనర్చిమహా దిశేభ మునకుఁ దగఁ జల మ్మునఁ ద్రవ్వఁ జాగిరి తిరిగి చనిరి రసాతల మినకుల చంద్రా! యలుకన్	11.
ఆ.వె.	వీడి తూర్పు దిక్కు వేగ దక్షిణ దిశఁ ద్రవ్వి దిగ్గజమ్ముఁ దల ధరింప ధాత్రి గిరి నిభమ్ము దాని మహాపద్మ మనెడు నిభము గాంచి రద్భుతముగ	12.
కం.	కని షష్టి సహస్ర సగర తనయులు సేసి కరటి ప్రదక్షిణ మెలమిన్ ఘను లడరి పశ్చిమపు ది క్కును ద్రవ్వం జాగి రంతఁ గుపి తాత్ములునై	13.
ఆ.వె.	పశ్చి మాశఁ గూడ పర్వతోపమపు టి భమ్ము సౌమనసము బల్లిదు లర సిరి ప్రదక్షిణమ్ము సేసి క్షేమ మడిగి త్రవ్వి రంత నుత్తరంపు దిక్కు	14.
ఆ.వె.	ఉత్తరంపు దిశ మహోత్తమంపు టిభము భద్ర నామ మలరు పాండు వర్ణ దిగ్గజమ్ము ధాత్రి స్థిరముగ భరియించు దానిఁ గనిరి భద్ర తనువు దాని	15.
కం.	కని తాఁకి యందఱును సగ ర నందనులు పరమ కుంజరమ్మును శ్రేష్ట మ్మును భక్తినిం బ్రదక్షిణ ము నొనరిచి వసుధను ద్రవ్వఁ బూనిరి యింకన్	16.
ఆ.వె.	ఏఁగి యంత వార లీశాన్య దిశకుఁ బ్ర సిద్ధ దిక్కునకును జెలఁగ నలుక పుడమిఁ ద్రవ్వఁ దొడఁగి రడరి పృథ్వీపతి సుతులు భీమ బలులు శూరవరులు	17.
కం.	కని రచటఁ గపిలుని సనా తను విష్ణుని వాసుదేవుఁ దత్సాన్నిధ్య మ్మున సంచరించు హయ వర మును రఘు నందన! పడసిరి ముదమును భృశమున్	18.
చం.	కని యెఱు పెక్కఁ గోపమునఁ గన్ను లెఱింగి హయమ్ము నంతటం దనయులు కై ధరించి పగఁ ద్రవ్వెడు కోలలు నాగళుల్ శిలల్ ఘన తరువుల్ నిలుం డని సగర్వము నార్చుచు సంభ్రమించుచున్ ఘనులు మహోగ్రరూపమునఁ గానక ధర్మము పల్కి రిట్టులన్	19.
తే.గీ.	కుత్సిత మతి మా యజ్ఞపు గుఱ్ఱ మపహ రించి తీ వని యెఱుక యయ్యె నిట మాకు నీ వెఱుంగుమ వచ్చిన యీ వసుంధ రాధిపజుల సాగరుల మహా బలులను	20.
కం.	విని వారి వచనముల న మ్ముని కపిలుండు ఘన రోషమున నవ్వారిం గని యమ్మహాత్ముఁ డంత న శని నిభ హుంకార యుక్త శబ్ద మొనర్చెన్	21.
కం.	ముని సత్తముఁడు మహాత్ముఁడు ఘన రోషావృత హృదయుఁడు కపిలుండు త్రుటిన్ ఘన గర్వాంధుల నా సగ ర నందనుల నంత భస్మ రాశిం జేసెన్	22.

 

 

ఇది శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి కరుణా కలిత కామేశ్వరీయ  శ్రీమదాంధ్ర రామాయణమున బాలకాండ మందు నలువదవ సర్గము.